Zuivere koffie?

Tijdens het branden zagen ze elkaar voor het eerst. De een oogde bleekjes, de ander was getint. Ze kwamen naast elkaar te liggen, en probeerden de tijd te doden. Twee doodnormale koffiebonen. Ze bleken op dezelfde dag geplukt te zijn, Arabica in Ethiopië, Robusta in Brazilië. Beiden moesten toen lang in de felle zon drogen. Beiden bonkten in een pulper totdat hun felrode schillen werden afgeschud. Ach, ze bleken maar kale zaadjes. Toen werden ze in een juten baal verscheept.

Zo kwam de een na de ander in Nederland aan, waar ze met massa's andere bonen werden gemengd. Daarna propte iemand ze in een enorme machine. Voor het roosteren, nota bene. Worden ze pittig van. ,,Lekker bakken", had Robusta in die branderij nog gelachen. Arabica zag de humor er niet zo van in. Hij piekerde over iets anders. ,,We groeien in tropische landen, terwijl we vooral op het noordelijk halfrond gedronken worden." Wees blij, zei Robusta toen. Koffie is volksdrank nummer één, na olie de belangrijkste grondstof. Heb je tenminste een doel in je leven. Maar voor praten was weinig tijd. Wat een tempo hier! Voor ze gewend waren, zaten ze opgesloten in een vacuüm Roodmerk-pak.

Nu liggen ze in een winkel. Heelhuids. De meeste familieleden zijn al fijngemalen en in pads gestopt. ,,Voor luie mensen", bromt Robusta, die het knap benauwd begint te krijgen. ,,Wij zorgen voor échte koffie." Hij wurmt zich op zijn andere zij en denkt over wat Arabica eerder vertelde. ,,Weet je wat ik laatst hoorde? Dat westerse multinationals van de totale koffieprijs een kwart in eigen zak steken. Pure winst." Het wittige boontje kijkt verbaasd. ,,Maar dat is toch niet eerlijk! Als zo vreselijk veel aan ons wordt verdiend, dan moeten onze bazen maar een eigen branderij beginnen." ,,Ho ho", zegt Robusta. ,,Weet je niet dat zoiets heel lang was verboden? Branden is een technisch hoogstandje. Daarom willen rijke landen hun industrie beschermen. Mijn baas in Brazilië zou voor geroosterde bonen meer dan vijftien procent invoerrechten moeten betalen."

Arabica voelt zich op z'n teentjes getrapt. ,,Die zijn toch afgeschaft?" Zijn boongenoot knikt. ,,Klopt. Maar er zijn nieuwe eisen. Hygiëne en voedselveiligheid, dat soort zaken." Hij geeft geen antwoord. Zijn gedachten zijn bij z'n baas in Ethiopië. Ergens begrijpt hij die eisen wel, maar zo krijgen miljoenen kleine koffieboeren toch nooit een eerlijke kans? Hij was erbij, toen de hele familie in huilen uitbarstte nadat bekend werd dat de wereldmarktprijs sinds 2011 gehalveerd bleek. Overproductie door grote plantages, om die prijs laag te houden. Moeten de boertjes nog harder werken voor nog minder inkomsten.
Het is of Robusta zijn gedachten kan lezen. ,,Als je zo weinig voor je bonen beurt, ga je toch iets anders verbouwen?" Arabica fronst. Nu is het zijn beurt: ,,Je vergeet dat onze moeders, de koffieplanten, heel langzaam groeien. Pas als zij groot en sterk zijn, komen er vruchtjes. Koffie kun je niet zomaar verruilen voor tomaten of zo."

,,Wacht", zegt Robusta. ,,Het lijkt of ik iemand hoor." Met moeite legt Arabica zijn oor tegen de wand. "Komt uit een pak hiernaast, geloof ik." ,,Kun jij verstaan wat hij zegt?" ,,St! ... hij zegt dat-ie van faire trade is, uit Mexico." ,,Een heilig boontje dus", moppert Robusta. ,,Nou, en?", sneert Arabica. ,,In ieder geval heeft zijn baas het beter dan de onze, want hij krijgt een eerlijker prijs." Robusta zucht. ,,Fair trade lijkt beter dan het is. Zelfs de branderij van Max Havelaar staat in Nederland hoor, in Culemborg."

Arabica staat op het punt uit te leggen dat mensen best kunnen kiezen voor bonen die in de tropen worden gebrand, kleine merken, Silaa-koffie uit Thailand bijvoorbeeld, dat is pas écht eerlijk, maar wordt ruw onderbroken. Een stem, een zweefvlucht, en met een bons belanden ze in een wagentje. ,,Au!" roept iedereen om hen heen. Ze weten wat dit betekent. Op weg naar een koffiemolen, bij iemand in de keuken ... verpulverd ... een hete douche ... langzame druppels in een mok... hun heerlijke aroma ... Het ga je goed", fluisteren ze tegen elkaar. ,,Dat je maar goed mag smaken", weet Robusta er nog uit te persen. Arabica kan het niet laten: ,,Ik hoop dat mijn baas ooit ook van het leven mag genieten."  

Tjirk van der Ziel, projectleider Michacursus



< Nieuwsoverzicht

English | Deutsch